Rein pol - Nieuws & Exposities

Archief Nieuws & Exposities

Zelfportret in een badkamerspiegel, Reformatorisch Dagblad, 18-1-1999, Henk Helmantel

Het zelfportret als genre binnen de schilderkunst is al vroeg ontstaan. We kennen de beroemde portretten van Jan van Eyck, Albrecht Dürer en Hans Holbein, en wat later natuurlijk de magistrale zelfportretten van Rembrandt. Hun aantal is zo groot dat je er enkele museumzalen mee zou kunnen vullen. In de late negentiende eeuw zou Van Gogh er ook vele maken, en zo gaat dat met talrijke schilders tot op de dag van vandaag door.

In gedachten neem ik u mee naar een grote expositie van zelfportretten uit de twintigste eeuw. Gezichten in vele soorten en in diverse stijlen kijken ons aan. Markante koppen, zachte karakters, ijdeltuiten en bescheiden mensen. Er hangt ook een zelfportret van Rein Pol, en wel kijkend in een badkamerspiegel.

Na enige tijd gaan we huiswaarts en praten we na over het geziene en komen tot de conclusie dat we in ieder geval het portret van Pol waarschijnlijk nooit meer zullen vergeten. Tot zover het gefingeerde bezoek aan de tentoonstelling.

Rein Pol, die in 1949 in de stad Groningen werd geboren, ontving aan de Academie Minerva in de stad zijn opleiding. Het te bespreken zelfportret maakte deel uit van z'n eindexamenwerk in 1976. Hij schilderde het thuis in zijn atelier en maakte z'n voorstudies in de -veel te krappe- badkamer.

Hij kijkt met enigszins verbaasde blik naar zichzelf en de toeschouwer. Op de van wasem verzadigde spiegel lopen straaltjes water zigzaggend naar beneden, en met zijn vingers heeft hij als het ware het watergordijn wat opzij geschoven om meer zicht op zichzelf te krijgen. De twee onregelmatig gevormde plekken zijn zo meesterlijk geschilderd dat je als toeschouwer bijna in verwarring wordt gebracht. Zijn linkeroog priemt door een kleine opening in de wasem, evenals de neus en de mond. Zijn duidelijk zichtbare borst roept herinneringen op aan het bekende zelfportret van Dick Ket met ontbloot bovenlijf. Het stukje gele zeep, hangend aan een koord, doemt op achter z'n rechterschouder, met daarop in spiegelbeeld z'n signatuur.

Hebt u er wel eens aan gedacht dat een zelfportret altijd enigszins afwijkt van de werkelijkheid zoals wij die zien als we naar elkaar kijken? Iederéén heeft kleine afwijkingen in het gezicht. De neus die normaal bijvoorbeeld naar links afwijkt, staat in de spiegel naar rechts.

De waterdruppels op het schilderij van Rein Pol vertonen merendeels minuscule zelfportretjes, maar dan op z'n kop. Langs de randen van de spiegel tekenen zich de plekken van verval af, bekend van oudere badkamers.

Wat is toch het uitzonderlijke van dit schilderij, dat een afmeting heeft van 44 x 50 cm en op doek is geschilderd, geplakt op hout? Drie dingen moeten genoemd worden. De fabelachtige techniek, de perfecte uitsnede en compositie, en niet te vergeten het bijzondere idee. Dat laatste heeft ook Pierre Bonnard eens bedacht, maar de suggestie van spiegeling is bij Pol sterker en met de toegevoegde wasem zeg ik: hij overtreft Bonnard.

Dit schilderij staat met z'n uitzonderlijk idee niet op zichzelf in Pols oeuvre. Wat te denken van een brandende viool, een drijvende trommel, een trein verdwaald in het hooggebergte van Nepal. En voor de NCRV-gids maakte hij een opmerkelijke kruisafname (Rembrandt) - de NOS meldde het stuk in het tv-journaal. Daarnaast schilderde Pol ook onderwerpen die hij gewoon om zich heen ziet: landschappen, portretten en stillevens. Op zijn stillevens plaatst hij eigentijdse zaken, liever geen antiek.

Nog even terug naar het zelfportret. Toen hij het voltooid had, kreeg hij een tien als beloning en het werd onmiddellijk gekocht door een van de docenten. Toen die later overleed, ging het over in een andere collectie. Het vormde menig keer een pronkstuk op diverse exposities in binnen- en buitenland.

In 1997 verscheen een boek over Pols werk bij Art Revisited in Aduard met daarin ook het besproken schilderij en een paginagroot detail.

Henk Helmantel


Terug